राखीचा धागा हातात, पण जबाबदारी मनात आहे का?

खबर 24 LIVE – विशेष संपादकीय

आज रक्षाबंधन. बहिणीच्या हातून राखी बांधून घेण्यासाठी प्रत्येक भाऊ उत्सुक असेल. सोशल मीडियावर शुभेच्छांचा वर्षाव होईल, फोटो काढले जातील, भेटवस्तू दिल्या जातील आणि ‘बहिणीच्या रक्षणाचे’ वचनही दिले जाईल. पण या सगळ्या उत्साहाच्या गर्दीत एक प्रश्न मात्र अस्वस्थ करणारा आहे.

• आजचा युवक खरोखरच रक्षाबंधन साजरे करण्यास पात्र असे कार्य करतोय का?

रक्षाबंधन म्हणजे केवळ मनगटावर बांधलेला रंगीत धागा नाही. तो प्रेम, विश्वास, सन्मान आणि जबाबदारीचे प्रतीक आहे. आजच्या बदलत्या काळात ‘रक्षण’ या शब्दाचा अर्थही बदलला आहे. बहिणीला प्रत्येक संकटापासून वाचवणे एवढेच नव्हे, तर तिच्या स्वातंत्र्याचा, निर्णयांचा, शिक्षणाचा, स्वप्नांचा आणि सन्मानाचा आदर करणे हीदेखील भावाची जबाबदारी आहे. आधुनिक काळात भाऊ-बहिणीचे नाते हे एकतर्फी संरक्षणापेक्षा परस्पर विश्वास आणि आधारावर उभे राहणे अधिक महत्त्वाचे ठरत आहे.

मात्र आज समाजासमोर काही गंभीर प्रश्न आहेत. महिलांचा सन्मान, सार्वजनिक ठिकाणी सुरक्षित वातावरण, सोशल मीडियावरील जबाबदार वर्तन, व्यसनांपासून दूर राहणे, वाहतुकीचे नियम पाळणे आणि चुकीच्या गोष्टींना विरोध करणे प्रत्येक बाबतीत युवकांची भूमिका निर्णायक आहे.

बहिणीच्या हातावर राखी बांधून दुसऱ्याच्या बहिणीचा अपमान होत असेल, तर त्या राखीच्या वचनाला अर्थ उरतो का? आपल्या बहिणीच्या स्वातंत्र्याची काळजी घेताना समाजातील प्रत्येक मुलीच्या सन्मानाचा विचार आपण करतो का? हा प्रश्न प्रत्येक युवकाने स्वतःला विचारण्याची वेळ आली आहे.

रक्षाबंधनाचा खरा अर्थ केवळ ‘मी तुझे रक्षण करीन’ असा नसून ‘मी तुझा सन्मान करीन, तुझ्या स्वप्नांना साथ देईन आणि अन्याय होताना शांत बसणार नाही’ असा असायला हवा.

युवकांकडून समाजाला मोठ्या अपेक्षा आहेत. देशातील युवकांमध्ये सामाजिक आणि नागरी जबाबदारीची भावना वाढवण्यासाठी विविध उपक्रम राबवले जात आहेत. मार्च २०२६ मध्ये ‘MY Bharat, MY Responsibility’ या उपक्रमात सुमारे १० हजार युवक सहभागी झाले होते. म्हणजेच युवकांमध्ये जबाबदारीची जाणीव निर्माण करण्याची क्षमता आणि इच्छा दोन्ही आहेत.

• मग रक्षाबंधनाच्या निमित्ताने या भावनेला नवी दिशा का देऊ नये?

एका बहिणीचे रक्षण करण्याचे वचन देताना प्रत्येक युवकाने समाजातील प्रत्येक मुलीचा सन्मान करण्याची शपथ घ्यावी. पर्यावरणाचे रक्षण, गरजूंची मदत, ज्येष्ठांचा सन्मान, सार्वजनिक मालमत्तेची काळजी आणि समाजात शांतता व सलोखा राखण्याचे कामही ‘रक्षाबंधना’च्या भावनेतूनच करता येऊ शकते. मागील वर्षी राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांनीही रक्षाबंधनाच्या मूल्यांशी पर्यावरणसंवर्धन जोडण्याचे आवाहन केले होते.

आज काही ठिकाणी झाडांना राखी बांधून त्यांच्या संवर्धनाची शपथ घेण्यासारखे उपक्रमही होत आहेत. अशा उपक्रमांतून रक्षाबंधनाचा धागा घराच्या चार भिंतींपलीकडे समाजाशी आणि निसर्गाशी जोडला जातो.

म्हणूनच यंदा राखी बांधताना फक्त भेटवस्तू देण्यापेक्षा स्वतःच्या वर्तनाचा विचार करण्याची गरज आहे. बहिणीच्या हातातील राखीला न्याय द्यायचा असेल, तर तिच्या मनात सुरक्षितता, सन्मान आणि विश्वास निर्माण करणारा भाऊ बनावे लागेल.

राखीचा धागा मनगटावर काही तास राहतो; पण त्यामागची जबाबदारी आयुष्यभराची असते.

• युवकांनी आता ठरवायचे आहे

राखी फक्त बांधायची, की राखीच्या वचनाला आपल्या कृतीतून खरेही उतरवायचे?

• संपादकीय विभाग : खबर 24 LIVE